باغ‌سازی دوره هخامنشی

با توجه به گفته های مورخین، کاخ های کورش در ميان باغ بزرگ و انبوه از درختان گوناگون و دشتي چمن زار و خرم واقع بوده که توسط آبگذرهاي متعددي که از رود پلوار می‌آوردند سیراب می شده است. اين محوطه سرسبز را بوستان پاسارگاد (باغ سلطنتی) نامیده‌اند. طرح بناهاي پاسارگاد تک ساختمان‌هایی را نشان می دهد که از چهار جانب باز و گشاده بوده‌اند و بنابراين محوطه ديدشان مي بايست چشمگير و خرم باشد. ازهمين روي، ميان طرح کاخ‌ها و نقشه آبنماهاي بوستان و خيابان‌های آن وابستگي دقیقی مشخص شده است (لبیب‌زاده و همکاران، 1390، 4).

با توجه به پژوهش‌های صورت گرفته توسط لبیب‌زاده و همکارانش، شواهدی وجود دارد که نشان می دهد مبانی کشف نشده فراوانی در پس طراحی این باغ وجود دارد. مهمترین این شواهد را می توان به صورت زیر بیان نمود:
  • سازماندهي تقسيمات در پلان باغ: برخلاف نظريه هاي رايج که باغ پاسارگاد را به عنوان اولين باغ چهار باغ ايراني معرفي می کند، براساس شواهد برجاي مانده، این باغ از تقسیمات دو قسمتی در پلان برخوردار بوده و از باغي دو بخشی روبروي کاخ اصلي تشکيل شده است. براساس شواهد موجود به نظر مي رسد باغ پاسارگاد تقسيماتي دوبخشي داشته است که توسط يک آبراهه در ميانه باغ ايجاد می شده است (لبیب زاده و همکاران به نقل از سیکول؛ 1390، 5).
  • در بين پژوهشگران معاصر، تحقیقات «مهوش عالمي» و بازخواني «ارشادالزراعه» توسط ايشان نظریه ديگري را در زمينه الگوي چهارباغ مطرح مي کند که بر تک محوری بودن باغ و طرح چهارباغ تأکيد دارد و نه دو محوري بودن آن. این محقق ضمن تأکيد بر مفاهيم دوتايي در اعتقادات زرتشتيان مبنی بر دو قسمتي بودن جهان که با باغ پاسارگاد هماهنگی بیشتری دارد اين نظريه را مطرح مي کند و مي گويد: وقتی ارشادالزراعه را خواندم، به فکر افتادم شکل آنچه را توصيف شده است ترسيم نمايم. بعد از ترسيم شکل آن متوجه برخي تفاوت ها در تصور از چهارباغ گرديدم. به نظرم مي آمد اصلاً لزومی ندارد که در چهارباغ حتما دو محور وجود داشته باشد (همان).

باغ سازی هخامنشی

شکل (1)، تقسيمات دوبخشي در پلان باغ پاسارگاد؛ مأخذ: (لبیب زاده و همکاران؛ 1390)

 

  • نمادپردازي حرکت آب: بنا به نظر «استروناخ » منبع اصلي آب پاسارگاد در خارج از مجموعه قرار داشته و آب تزييني در جوی های کم عرض به ابعاد حدود 25 سانتيمتر در جريان بوده و حوض‌هایی به ابعاد 80×80×80؛ سانتيمتر در مسير آنها وجود داشته است که ممکن است براي رسوب و گل و لاي جوی های کم عمق طراحي شده باشد.
  • آشکارا فقدان حوض مرکزي و حتي حوض جلوي کوشک مشهود است. «مسعودي »، احتمال استفاده از این جوی ها را براي آبياري کاملاً مردود دانشته است. اما براساس مدارک معتبر می توان به مسئله جدا بودن آب تزييني از آب مورد نياز براي آبياري مجموعه اذعان داشت. در باغ پاسارگاد آب تزیینی (يا نمادين) و آب کاربردي مسيرهاي متفاوتي دارند. باغ، يک ورودی آب و سه خروجی دارد که خروجی ها از کنار کاخ‌ها مي گذرد و به شهر مي رسد. تقسيم بندي حرکت نهرها بسيار حساب شده تنظيم شده و چه بسا شيب بندي طوری تنظیم شده که بتواند چنين مسيري از آب ايجاد شود (همان).
باغ سازی هخامنشی

باغ سازی هخامنشی

باغ سازی هخامنشی

شکل (2)، تنظیم مسیر حرکت آب و ورد و خروج آن (شکل بالا)؛ محل قرارگیری کوشک در پایین ترین محل نسبت به باغ (شکل پایین)
  • شیب‌بندی زمین و مکان‌یابی کاخ: براي تشخيص شيب بندي زمين و موقعيت قرارگيري کوشک‌ها بهترين روش بررسي مسير حرکت آب است. با توجه به جهت حرکت آب، کاخ در مرتفع ترين جاي زمين قرار نگرفته، بلکه زمین داراي دو جهت شيب است و کاخ ها در پايين ترين جاي شیب‌بندی زمين قرارگرفته اند. گويي باغ نمايشي از عالم غيب و ملکوت بوده و کاخ شاه در پايين ترين جای آن واسطه خدا و مردم است و آب از کنار قصر او به مردم مي رسد (لبیب زاده و همکاران؛ 1390، 7).

 

باغ ایرانی

باغ ایرانی به عنوان یک پدیده تمدنی که در طول تاریخ همچنان به حیات خود ادامه داده است، خواستگاهی ارزشمند به نام پردیس در دوران هخامنشی دارد. شناخت این خاستگاه و واکاوی جایگاه و ارزش آن در نظام فکری دوران باستان و حکومت هخامنشی هم در بازشناسی صحیح از باغ ایرانی ما را یاری می کند و هم در بازگشت به ارزش های برتری که رابطه اصیل انسان ایرانی را با طبیعت بیان می دارد (سیروس؛ 1393، 9).

از طرفی، شاه بزرگ که خود را پاسبان باغ میداند و حتی شاید شخصاً دست در کشاورزی دارد، طراح اصلی کهن الگوی باغ ایرانی است. گزنفون درباره اصول طراحی باغ توضیحات دقیقی می دهد و آن را منسوب به کوروش میداند. اصولی که از زبان لوساندر طرح می شود و شامل هندسه، نظم، گیاهشناسی و اسلوب گل کاری می شود؛ اصولی که به راحتی آن را درمورد باغ های بعدی ایرانی هم می توان تعمیم داد. بطور کلی، از نظر سیروس، پردیس هخامنشی تنها یک باغ نیست بلکه مؤسسه یا نهادی است همچون بسیاری نهادهای مدرن در دوران حاضر که در محور اقتصاد، سیاست، مذهب، فرهنگ و دانش هخامنشی قرار میگیرد و نه تنها سمبلی از جمالی و  مدیریت را می نمایاند، بلکه عرفان عمیقی رابطه انسان ایرانی و طبیعت را در عالی ترین جلوه اش به نمایشی در می آورد (سیروس؛ 1393، 67).

 

پژوهشگران برتر

مشاوره انجام پایان نامه مهندسی معماری 

0990-135-4771

 

ثبت سفارس

By | ۱۳۹۷-۱۱-۹ ۱۰:۵۳:۲۰ +۰۰:۰۰ بهمن ۹ام, ۱۳۹۷|پایان نامه معماری|